Ο Κυριλλάτσος, ο Χριστόφιας και το κυπριακό

Η μάχη μεταξύ "σκληρών" και "διαλλακτικών" του κυπριακού δεν είναι φαινόμενο των τελευταίων χρόνων.

Οι ελληνοκύπριοι εδω και περίπου 100 χρόνια αμφιταλαντεύονται μεταξύ των δύο σχολών λύσης του εθνικού θέματος: από την μια κυριαρχεί η άποψη πως"δεν θα πρέπει να υποχωρούμε πουθενά μέχρι να δικαιωθούμε σε όλα μας τα αιτήματα" και από την άλλη προβάλλεται η λογική του "πάρε-δώσε". Πως δηλαδή, για να κερδίσουμε κάτι , θα πρέπει να χάσουμε από κάπου άλλου.

Η ιστορία λέει πως η πρώτη φορά που τέθηκε το δίλημμα εφικτού και ευκταίου ανάμεσα στους Ε/Κ ήταν το 1900. Σε μια εποχή που ο αρχιεπίσκοπος Κύπρου είχε ρόλο αντιπροσώπου της λαϊκής βούλησης παρά ενός εκκλησιαστικού ηγέτη και μόνον (καθώς ήταν το μόνο αξιώμα που εκλεγόταν ελεύθερα από το λαό) ο θάνατος του αρχιεπισκόπου Σωφρονίου οδήγησε για πρώτη φορά στη σύγκρουση των δύο σχολών λύσης του κυπριακού:

Πατέρας των ανυποχώρητων "σκληροπυρηνικών" υπήρξε ο Μητροπολίτης Κιτίου Κύριλλος. Ήταν ένας πληθωρικός, σωματώδης και δυναμικός άνθρωπος (ιδιότητες που του έδωσαν τον τίτλο του "Κυριλλάτσου") και που θεωρούσε ως μόνη λύση την άμεση απαίτηση και διεκδίκηση της ένωσης του νησιού με την Ελλάδα.

Στο αντίπαλο στρατόπεδο, μαζεύτηκαν όλοι οι υποστηρικτές ενός άλλου Κύριλλου. Ο Μητροπολίτης Κυρηνείας περιγράφεται ως ένας μικρόσωμος, ευγενικός και πάντα χαμηλών τόνων άνθρωπος που θεωρούσε την ένωση ως ένα μακροπρόθεσμο στόχο που θα μπορέσει να επιτευχθεί στο τέλος μιας μακρόχρονης πορείας συνεχόμενων μικρών διεκδικήσεων. Αυτόν τον Μητροπολίτη ο λαός για να τον ξεχωρίζει από τον Κυριλλάτσο, του έδωσε το παρατσούκλι "Κυριλλούδι".

Η σύγκρουση για το θρόνο έλαβε ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Λόγω του ότι τότε δεν υπήρχε τρίτος Μητροπολίτης για να συμβιβάσει τα πράγματα και να γεφυρώσει τις διαφορές, είχε ως αποτέλεσμα ο αρχιεπισκοπικός θρόνος να μείνει κενός για σχεδόν 10 χρόνια.

Ενδεικτικό του πόσο πολύ διχάστηκαν οι πολίτες ήταν το γεγονός πως το Παγκύπριο Γυμνάσιο (το μονο σχολείο της εποχής) είχε δύο Διευθυντές: έναν του Κυριλλάτσου και έναν που στήριζε Κυριλλούδι. Επίσης, λόγω της διαίρεσης, για πρώτη -και μοναδική- φορά στα χρονικά, εκλέγηκε Τ/Κ Δήμαρχος Λευκωσίας (αφού οι ψήφοι των Ε/Κ μοιράστηκαν στους υποψηφίους των δύο στρατοπέδων), ενώ τα επεισόδια και οι διαδηλώσεις ανάμεσα στις δύο πλευρές ανάγκασαν τους Άγγλους να μεταφέρουν αρκετές στρατιωτικές μονάδες από τα Πολεμίδια στη Λευκωσία και να κλείσουν επί μέρες την Αρχιεπισκοπή ...

Η σύγκρουση των δύο πλευρών τερματίστηκε (;) το 1909 με την εκλογή του σκληροπυρηνικού Κυριλλάτσου. Φαίνεται όμως πως ο σπόρος της διχόνοιας ανάμεσα στις δύο ιδεολογίες έμεινε για τα καλά στο λαό.

Μετρήστε αντιπαραθέσεις και εναλλαγές "σκληρών" και "διαλλακτικών" από τότε:

στις αρχιεπισκοπικές του 1916 οι σκληροπυρηνικοί διχάστηκαν ανάμεσα στο Νικόδημο Μυλωνά και τον Αρχιμανδρίτη Μακάριο. Το κλίμα των ημερών ήταν επηρεασμένο από τη σύγκρουση των βενιζελικών και των βασιλοφρόνων και έτσι στο θρόνο -αν και τερμάτισε τρίτος στις εκλογές- τελικά εκλέγηκε το Κυριλλούδι (μετά από ένα ενδιαφέρον παρασκήνιο που στόχευε να εξασφαλίσει την έδρα της Μητρόπολης Κυρηνείας ο -δεύτερος σε ψήφους- Αρχιμανδρίτης Μακάριος).

Το 1947 στο θρόνο εκλέγηκε ο δυναμικός αλλά -στο εσωτερικό μέτωπο- συναινετικός και διαλλακτικός Λεόντιος. 37 μέρες αργότερα ο Λεόντιος πεθαίνει και τη θέση του παίρνει σχεδόν χωρίς ανθυποψήφιο ο σκληροπυρηνικός Μακάριος Β'. (Κάτι που διεκδικούσε, όπως είπαμε, από το 1916)

Στις εκλογές του 1950, οι σκληροί δεν είχαν γραμμή αφού και οι δύο υποψηφιότητες που προτάθηκαν θεωρούντο εξίσου ενωτικές. Έτσι εκλέγεται ο Μακάριος Γ' ο οποίος αν και ξεκίνησε με υποθήκη του τον όρκο της Φανερωμένης, τελικά η ιστορία τον οδήγησε να υλοποιεί το εφικτό (εδω διάβαζε Ζυρίχη).

Έτσι, ο Μακάριος Γ' , παρά το προφίλ "Κυριλλάτσου", στη συνέχεια οι συνθήκες τον έφεραν να υιοθετεί -περίπου- τη λογική που πρότεινε το Κυριλλούδι: πως δηλαδή η ανεξαρτησία είναι μια στάση και όχι ο τελικός σταθμός της εθνικής δικαίωσης.Φαίνεται ,όμως, πως η σύγκρουση (εφικτού και ευκταίου) όχι μονον δεν αποφεύχθηκε αλλά οδήγησε στα γνωστά συνεπακόλουθα του 1974 (το μάθημά μας με τον Τ/Κ Δήμαρχο Λευκωσίας αποδείκτηκε πως δεν το μάθαμε για τα καλά)

Από το 1974 υπολογίστε και κατατάξτε όπως εσεις νομίζετε τους σκληρούς και τους διαλλακτικούς που ο λαός εξουσιοδότησε να ασκεί την εκτελεστική εξουσία: Κυπριανού, Βασιλείου, Κληρίδης, Παπαδόπουλος, Χριστόφιας.

Θυμίζω και τους αναρίθμητους βουλευτες, δημάρχους, συνδικαλιστές, προέδρους ποδοσφαιρικών σωματείων, ακόμη και... εκπροσώπους μαθητών. Οι πιο πολλοί τους υιοθέτησαν τα συνθήματα των λύσεων του κυπριακού και στηρίχθηκαν από τις (εξελιγμένες) πλατφόρμες της σύγκρουσης του 1900.

Όλοι τους εκλέγηκαν κατά καιρους με τα δεδόμενα της εποχής του Κυριλλάτσου. Και δυστυχώς, παρά τα ψευτοδιλήμματα που έθεταν και τις μεγάλες υποσχέσεις,

“ το μόνο που μέχρι σήμερα κατάφεραν να κρατήσουν ζωντανό είναι το... πτώμα του διλήμματος του αρχιεπισκοπικού ζητήματος: "θέλουμε! - μπορούμε;"

Κανένας όμως δεν τόλμησε πρώτα να εξηγήσει τι εννοεί με το ευκταίο του και τι περιλαμβάνει το εφικτό του. Και το πιο σημαντικό: κανένας "σκληρός" και κανένας "ευέλικτος" δεν οδήγησε τα πράγματα σε μια οριστική λύση του προβλήματος.

Από το ορόσημο του οδυνηρού συμβιβασμού της διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας, μέχρι σήμερα αρκούμαστε στο να δείχνουμε με το δάκτυλο τους διαλλακτικούς και τους σκληροπυρηνικούς. Διψούμε να βρίσκουμε τους πιο πατριώτες.

Πάνω από όλα, όμως, φαίνεται πως δεν μάθαμε από την ιστορία μας.

Το φάντασμα του αρχιεπισκοπικού ζητήματος έμεινε να σκονίζεται στα ράφια της ιστορικής μας λήθης.

υγ.: Η ανάρτηση είναι απάντηση στο φίλο αναγνώστη Σ.Ε. ο οποίος αφού διάβασε το σχετικό βιβλίο που είχα γράψει προ ετων για τις αρχιεπισκοπικές εκλογές, είχε την καλοσύνη με το email που μου έστειλε να μου δώσει την έμπνευση για τη σημερινή ανάρτηση για να συγκρίνω -όσο γίνεται- το τότε με το σήμερα.